آيى . » « 1 » معناى اين سخن آن است كه خونخواهى عثمان دست‌آويزى بود تا معاويه ، امير مومنان شود و چنين نيز شد . بنابراين چرا ادعاى خونخواهى عثمان نكند ؟ و به همين ترتيب معاويه پس از دستيابى به خلافت ، عهدى را كه پيش از آن براى همين منظور بسته بود و براى آن مبارزه كرده بود ، نقض كرد و تا هنگامى كه هدف ، وسيله را توجيه مىكرد ، ايرادى براى رفتار خود نمىديد . معاويه صدها سال بر ماكياولى پيشى گرفته بود كه مىگفت : هر وسيله‌اى نيكو است تا زمانى كه تو را به هدف و آرزوهاى شخصى مىرساند و حتى اگر اين نتيجه با زير پا گذاشتن دين ، اصول و قوانين به دست آيد . 2 - معاويه در نامه‌اى به امام عليه السّلام ، آمادگى خود را براى بيعت اعلام كرد و حاضر شد حكومت را به وى واگذارد ؛ اما به شرطى كه حكومت شام و مصر سهم او باشد . امام عليه السّلام از پذيرش اين شرط خوددارى كرد . « 2 » معاويه با اين شرط مىخواست تا نقش عمروعاص را بازى كند ؛ با اين تفاوت كه اين‌بار على عليه السّلام به‌جاى معاويه قرار داشت ؛ اما چون شكست خورد ، به اصل و گوهر خويش بازگشت . عقاد در اين باره چنين نقل مىكند : « عمروعاص به معاويه گفت : آيا تو گمان مىكنى ما به اين دليل با على عليه السّلام مخالفت كرديم كه از او برتريم ؟ به خدا سوگند چنين نيست ! همه اينها براى دستيابى به دنيا است كه

--> ( 1 ) . نك : على بن ابى طالب عليهما السّلام ، بقية النبوة و خاتم الخلافة ، عبد الكريم خطيب : 364 . ( 2 ) . نك : شرح نهج البلاغة ، ابن ابى الحديد : 1 / 250 .